Kadıköy’de kentsel dönüşümün sessiz mağdurları: Mahalle esnafı
Depreme dayanıklı binalar yükselirken, yıllardır aynı sokaklarda hizmet veren birçok mahalle esnafı artan kira bedelleri nedeniyle iş yerlerini kapatmak ya da semtlerinden ayrılmak zorunda kalıyor. Esnafa göre dönüşüm yalnızca binaları değil, yıllar içinde oluşan mahalle kültürünü de değiştiriyor.
İstanbul’un Kadıköy ilçesinde hız kesmeden devam eden kentsel dönüşüm çalışmaları, bir yandan riskli yapıların yenilenmesini sağlarken diğer yandan mahalle kültürünün önemli parçalarından biri olan küçük esnafı ekonomik olarak zorluyor. Yeni yapılan binalardaki yüksek dükkân kiraları nedeniyle yıllardır aynı mahallede faaliyet gösteren birçok işletme, bulunduğu semtten ayrılmak ya da kepenk kapatmak zorunda kalıyor.
Suadiye’de uzun yıllar butik mağaza işleten bir esnaf, kentsel dönüşüm sonrası oluşan kira bedellerinin mevcut kiralarının birkaç katına çıktığını belirterek, “Yıllardır yaptığımız işi artık sürdüremedik. Çok sevdiğimiz semtten ve müşterilerimizden ayrılmak zorunda kaldık.” sözleriyle yaşadıkları süreci anlattı.
Yine aynı semtte yıllardır giyim üzerine faaliyet gösteren bir mağaza, bulunduğu binanın kentsel dönüşüm nedeniyle yıkılması üzerine işlerine devam edebilmek için başka bir dükkâna taşındı. Ancak taşındıkları binanın da ilerleyen dönemde dönüşüme girmesinin beklendiğini belirten işletme sahibi, yeni yapılardaki kira bedellerinin küçük esnafın karşılayabileceği seviyelerin çok üzerine çıktığını söyledi. Şimdilik işlerini sürdürebilmek adına bu riski göze aldıklarını belirten esnaf, bir sonraki dönüşüm sürecinde nasıl bir yol izleyeceklerini ise bilmediklerini ifade etti.
Aynı bölgede uzun yıllardır terzilik yapan bir başka esnaf da dönüşümle birlikte yalnızca kiraların değil, mahalledeki müşteri profilinin de değiştiğini anlattı. Yıllardır aynı müşterilerin yanı sıra onların çocuklarına da hizmet verdiğini belirten esnaf, “Eskiden burada insanlar birbirini tanırdı. Müşterimiz dükkâna geldiğinde sadece paçasını yaptırıp gitmezdi, oturur sohbet ederdik. Şimdi eski binalar yıkılıyor, insanlar başka yerlere taşınıyor. Yeni binalara gelenlerin bir kısmıyla aynı bağ kurulamıyor.” dedi.
Artan kira bedellerinin özellikle terzi, ayakkabıcı ve kuaför gibi mahalleyle doğrudan ilişki kuran küçük işletmeleri zorladığını söyleyen esnaf, dönüşüm devam ettikçe semtte kalabilmenin giderek güçleştiğini dile getirdi.
Benzer bir tablo Bostancı’da da yaşandı. Uzun yıllardır ayakkabı mağazası işleten bir esnaf, yeni yapılan binalardaki yüksek kira bedelleri nedeniyle iş yerini kapatmak zorunda kaldığını belirterek, ellerinde kalan ürünleri maliyetine satarak dükkânlarına veda ettiklerini söyledi.
“26 yıldır bu semtte hizmet veriyoruz”
Kentsel dönüşümün mahalle esnafı üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla Suadiye’de 26 yıldır faaliyet gösteren Elit Suadiye Kuaför işletmecileri Koray ve Kemal Bey ile görüştük.
Meslek hayatlarına yine bu semtte başladıklarını belirten işletme sahipleri, Suadiye’nin kendileri için yalnızca ticaret yapılan bir bölge değil, yıllar içinde güçlü insan ilişkilerinin kurulduğu bir mahalle olduğunu ifade etti.
“Müşterilerimiz bize sadece saçlarını kestirmek için değil, sohbet etmek için de geliyor. Uzun yıllar içinde dostluklar kurduk. Bu yüzden bu semtten ayrılmayı hiç düşünmedik.”
“Kiralar üç-dört katına çıkacak”
İşletmenin bulunduğu binanın da önümüzdeki süreçte kentsel dönüşüme girmesi bekleniyor. Koray ve Kemal Bey, yeni yapılacak binalardaki dükkân kiralarının mevcut bedellerin yaklaşık üç ila dört katına ulaşabileceğini belirterek bunun küçük işletmeler açısından ciddi bir ekonomik yük oluşturduğunu söyledi.
Şimdilik işlerini kapatmayı düşünmediklerini dile getiren işletme sahipleri, tüm zorluklara rağmen Suadiye’de kalabilmek için şartlarını zorlayacaklarını ifade etti.
“Henüz mesleğimizin en verimli dönemindeyiz. Şartlarımızı zorlayacağız ama bu semtten ayrılmak istemiyoruz.”
“Mahalleyi binalar değil insanlar ve esnaf yaşatır”
Koray ve Kemal Bey’e göre kentsel dönüşüm yalnızca yapı stokunu değiştirmiyor; yıllar içinde oluşan mahalle kültürünü ve komşuluk ilişkilerini de etkiliyor.
“Bir mahalleyi mahalle yapan binalar değil, o binalarda yaşayan insanlar ve mahalle esnafıdır. Suadiye yıllardır insanların birbirini tanıdığı, sohbet ettiği, kendini güvende hissettiği bir semt oldu. Yeni yapılarla birlikte bu kültürün yavaş yavaş değiştiğini hissediyoruz.”
Koray ve Kemal Bey, kendi gözlemlerine göre eski Suadiyelilerin bir bölümünün binaları yenilendikten sonra mahalleye dönemediğini, bunun da semtin sosyal dokusunda değişime yol açtığını ifade ediyor.
Esnaf destek bekliyor
Görüştüğümüz küçük işletme sahipleri kentsel dönüşüme karşı olmadıklarını, özellikle deprem riski düşünüldüğünde yapıların yenilenmesinin gerekli olduğunu vurguluyor. Ancak esnafa göre dönüşüm süreci yalnızca binaların yenilenmesi üzerinden değil, mahalle ekonomisi ve yıllardır aynı bölgede faaliyet gösteren küçük işletmelerin devamlılığı da gözetilerek planlanmalı.
Kira desteği sağlanması, dönüşüm sonrası oluşan yeni dükkânlarda mevcut işletmelere öncelik tanınması ve küçük esnafı koruyacak ekonomik destek mekanizmalarının oluşturulması, dile getirilen çözüm önerileri arasında yer alıyor.
“Mahalle esnafıyla kurulan güven ilişkisini büyük zincir mağazalarda bulamazsınız. Küçük esnaf sadece ticaret yapmaz; mahallenin hafızasını da yaşatır.”
Depreme dayanıklı yapıların önemine dikkat çeken mahalle esnafı, Kadıköy’de dönüşümün başarılı olabilmesi için yeni binalar yükselirken yılların oluşturduğu mahalle kültürünün, komşuluk ilişkilerinin ve yerel ticaretin de korunması gerektiğini düşünüyor.
